Tijd voor liberaal-christelijk onderwijs?

We leven in een tijd waarin het bijzonder en openbaar onderwijs steeds meer naar elkaar toegroeien. Enerzijds hebben openbare scholen van de overheid meer vrijheid gekregen in onderwijskundige richting en inrichting; anderzijds zorgt secularisering voor het vervagen van de bijzondere identiteit van veel christelijke scholen. Door deze trend dreigt het zicht op de meerwaarde van het christelijk onderwijs te verdwijnen, wat de roep om een herziening van de grondwet (artikel 23) begrijpelijk maakt. Is het immers nog mogelijk om als christelijke school met een open leerlingen- én personeelsbeleid, een levensbeschouwelijke identiteit te hebben die duidelijk te onderscheiden is van de seculier-humanistische identiteit van een openbare school? Mijn onderzoek heeft geleid tot een antwoord op deze prangende vraag. Het resultaat is een startdocument Identiteit voor het Comenius College in Hilversum, de opdrachtgever. Dit startdocument vormt de basis voor het verdere gesprek met personeel, leerlingen en ouders over het perspectief van de zogenaamde liberaal-christelijke dialoogschool. Dit schooltype staat voor uitgesproken liberaal-christelijk onderwijs, dat zich op herkenbare wijze onderscheidt van enerzijds het orthodox-christelijk onderwijs en anderzijds het openbaar onderwijs. Het startdocument zelf vormt een ontwerp van deze liberaal-christelijke dialoogschool en is daarmee ook door andere christelijke scholen te gebruiken om zich beter te kunnen onderscheiden op grond van hun bijzondere identiteit.

Mijn onderzoek begon met de volgende onderzoeksvraag: welke levensbeschouwelijke (christelijke) identiteit het beste past bij het Comenius College en wat dit betekent voor haar dagelijkse onderwijspraktijk? Deze vraag is onderzocht op basis van literatuuronderzoek en praktijkonderzoek onder leerlingen, personeel en ouders. De uitkomsten wezen nagenoeg unisono op een christelijk-humanistische identiteit, dat zich laat vertalen naar een liberaal-christelijke variant van de dialoogschool.

De dialoogschool is van oorsprong een (inclusief en gematigd) orthodox-christelijke schooltype uit het identiteitsvierkant van de Victoriaschaal. Haar christelijke identiteit is gebaseerd op een orthodox begrip van het christendom, waarbij men vanuit de orthodox-christelijke traditie in dialoog wil staan met verschillende godsdiensten en levensbeschouwingen. Hierbij wil men leerlingen uitdagen om, met kennis van deze verschillende godsdiensten en levensbeschouwingen, hun eigen levensbeschouwing te vormen in onze pluralistische samenleving. Het (orthodox) christendom geniet een voorkeurspositie en dient als uitgangspunt voor de levensbeschouwelijke vorming van de leerling. Het leerlingenbeleid is open, maar docenten worden geacht christen te zijn.

In mijn onderzoek wordt echter het voorstel gedaan voor een liberaal-christelijke variant van de dialoogschool, waarbij de christelijke identiteit gebaseerd is op een liberaal begrip van het christendom. In een liberaal christendom gaan humanisme en christendom samen (christelijk-humanisme) en kunnen de westerse, seculiere waarden gefundeerd worden door geloof: geloof in God (het transcendente) en in zijn belofte dat alles voor allen goedkomt. Docenten hoeven geen christen te zijn (= een open personeelsbeleid), maar moderne filosofieën als een absoluut empirisme, rationalisme en het cultuurrelativisme worden wél afgewezen. Dit alles ten gunste van een dialogische zoektocht naar antwoorden op levensvragen, de godsvraag en gemeenschappelijke waarden voor het samenleven. Het christendom geniet een bijzondere positie omwille van cultuur-historische redenen, wat tot uiting komt bij het vak GL, door het vieren van de christelijke feestdagen en een liberale omgang met de Bijbel. Op deze manier kan een liberaal-christelijke dialoogschool zich duidelijk en herkenbaar onderscheiden van een openbare school op seculier-humanistische leest. Een aanvullend, onderscheidend kenmerk is het bieden van levensbeschouwelijke vorming aan de leerlingen; niet alleen bij het vak godsdienst/levensbeschouwing, maar óók in de mentorles en bij andere vakken door middel van vakspecifieke impulsen waarmee de leerstof wordt verbonden aan levensvragen of levensbeschouwelijke perspectieven.

Wat mij betreft is de tijd rijp voor liberaal-christelijk onderwijs!

Geschreven door Jouk Havinga

Reageren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *