Opdat we niet vergeten

Auteur: Bernhard Reitsma is bijzonder hoogleraar voor de kerk in de context van de islam aan de VU in Amsterdam en docent bij de academie Theologie aan de CHE.Bernhard Reitsma

Mijn vader schilde vroeger thuis altijd de aardappelen. Dat is vandaag niet meer zo bijzonder, mannen koken wel vaker, maar vijftig jaar geleden was het redelijk uniek. Ik wist niet beter. Mijn vader schilde de aardappelen gewoon tien keer sneller dan mijn moeder.

Later hoorde ik pas dat dit geen aangeboren talent was; mijn vader had het in de oorlog geleerd. Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog was hij door de Duitsers opgepakt en naar Kamp Ommen gebracht. Daar moest hij drie maanden lang elke dag voor het hele kamp bergen aardappelen schillen. Op een gegeven moment krijg je dan wel routine.

Gestempeld
Mijn ouders hebben de oorlog – ook los van dit incident – heel bewust meegemaakt. Dodenherdenking was daarom altijd een geladen moment en Bevrijdingsdag een uitbundig feest. Ik ben zo’n twintig jaar na de oorlog geboren, maar de geschiedenis van mijn ouders en hun generatie hebben mij ook gestempeld. Vrijheid was niet vanzelfsprekend; naar school gaan een voorrecht; voldoende eten en drinken moest je wel op waarde schatten.

Daarom zat ik op 4 mei als klein jongetje altijd al om kwart voor acht – gedoucht en wel – keurig voor de tv. De herdenking op de Waalsdorpervlakte staat nog steeds scherp op mijn netvlies. De klok die luidde, de Last Post, de stilte, het vuur dat brandde en de lange stoet van mensen die de oorlog nog hadden meegemaakt. Opdat we niet vergeten …

Afgelopen woensdag, 4 mei, was ik voor het eerst van mijn leven met een van mijn kinderen persoonlijk aanwezig bij de nationale herdenking op de Dam. Dat is wel iets bijzonders, met zoveel verschillende mensen twee minuten stilstaan bij wat er gebeurd is; ouderen die de oorlog nog hebben meegemaakt, hun kinderen, klein- en achterkleinkinderen. Mensen van diverse achtergronden, zowel etnisch als religieus. Joden, christenen, moslims, atheïsten, (n)ietsisten, seculieren samen herdenken. Opdat we niet vergeten …

De toespraak van burgemeester Aboutaleb maakte nog de meeste indruk op mij. Integer en eerlijk, kwetsbaar maar ook scherp. Hij riep op om te blijven herdenken, te blijven luisteren naar de verhalen van mensen die de oorlog hebben meegemaakt. En om die verhalen te blijven doorgeven. Dat wordt aan mijn kinderen al moeilijker, omdat de afstand tot toen toeneemt, maar we mogen niet vergeten.

Vooroordelen en vernederen
Toch had ik ook even het gevoel dat de herdenking op de Dam een lege grap was. Dat we allang vergeten zijn wat er is gebeurd. Aboutaleb zei: oorlog begint met ‘vooroordelen’ en ‘vernederen’; zij plaveien de weg naar haat en uiteindelijk naar moord.

Als ik dan om me heen kijk, schrik ik. Niet alleen is het moorden sinds 1945 onverminderd doorgegaan. Maar ik zie om mij heen ook zoveel vooroordelen en vernederingen; zoveel haat en nijd. Als ik Donald Trump hoor over moslims, vrouwen en zwakkelingen dan denk ik: is hij echt de enige kandidaat van de partij die ook door heel veel conservatieve christenen wordt gesteund?

Als ik lees dat zijn tegenstander Hillary Clinton abortus alleen al op grond van het geslacht toe wil staan, dan vraag ik af wat we in zeventig jaar geleerd hebben? Mengele deed het wreder, maar het principe van de mens-die-ik-mij-wens lijkt er wel erg op.

En als ik zie hoe groepen in Nederland tegenover elkaar staan, dan houd ik mijn hart vast. Antisemitisme, discriminatie van moslims, de vernedering van mensen met een homofiele geaardheid, de negativiteit ten opzichte van mensen die in onze ogen onvolmaakt zijn; de weerstand tegen vluchtelingen; de beoogde ‘afschaffing’ van het downsyndroom … het is aan de orde van de dag.

resolveAboutaleb slaat de spijker op zijn kop. Daarom heb ik me voorgenomen vaker de aardappelen te schillen. Bij elke aardappel zal ik mij de oorlogsverhalen van mijn vader herinneren; bij elke schil zal ik afstand nemen van mijn vooroordelen en van mijn negativiteit. En ik zal mijn kinderen leren hoe ze hun leven lang aardappelen moeten schillen in herinnering aan hun opa. Zodat ze niet vergeten …

Deze column is op 9 mei 2016 gepubliceerd op www.nd.nl en met toestemming overgenomen op www.theologieede.nl.

Deel deze blog

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS
Dit bericht is geplaatst in Geen categorie met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *