Oosters evangelie

Bernhard ReitsmaAuteur: Bernhard Reitsma is bijzonder hoogleraar voor de kerk in de context van de islam aan de VU in Amsterdam en docent bij de academie Theologie aan de CHE.

Afgelopen maand overleden twee grootheden. De een was moslim, de ander christen. Over het overlijden van de een stonden de kranten vol, over de ander werd bijna niets gemeld. De een was overweldigend met zijn vuisten, de ander met zijn inzichten. Ik heb het over de bokser Muhammad Ali en de theoloog Kenneth Bailey. Ali was 74 jaar oud, Bailey 85. Ogenschijnlijk hebben ze niets met elkaar te maken, maar schijn bedriegt.

Muhammad Ali was een fenomeen in de jaren zestig en zeventig, als bokser en als mensenrechtenactivist. Volgens Ali gold in Amerika dat het goede blank en het zwarte slecht was. ‘Miss America is blank, Miss Universe is blank, Miss World is blank. Zelfs Tarzan, de koning van het Afrikaanse oerwoud, is blank.’

Ook het christelijk geloof was volgens Ali blank. ‘Jezus was een blanke. De engelen zijn blank. Het laatste avondmaal: allemaal blank.’ Er viel voor de zwarte Amerikaanse gemeenschap dus weinig van het christendom te verwachten. Daarom bekeerde Cassius Clay, zoals hij eigenlijk heette, zich tot de islam en veranderde hij zijn naam in Muhammad Ali.

Baanbrekend
Kenneth Bailey was een fenomenaal theoloog, die zich vooral bezighield met het Nieuwe Testament. Zijn ouders waren zendelingen in het Midden Oosten. Van jongs af aan leerde Bailey de Arabische taal en cultuur kennen. Na zijn studie in de VS werd hij zelf ook zendeling en werkte hij zo’n veertig jaar lang in onder andere Egypte, Libanon en Jeruzalem. Hij was één van de meest betekenisvolle nieuwtestamentici van de laatste 75 jaar.

Door zijn diepe ervaring met de Arabische cultuur begreep hij de boodschap veel beter. De Bijbel is immers in het Midden-Oosten ontstaan. Bailey wist met name de gelijkenissen tot leven te brengen. Zijn inzicht in de gelijkenis van de verloren zonen – zoals hij deze altijd treffend noemde (Lukas 15) – is baanbrekend geweest.

Twee mannen, Muhammad Ali en Kenneth Bailey, die elkaar waarschijnlijk nooit ontmoet hebben. En toch heeft Bailey in zijn werk onbewust de kritiek van Ali besproken. Want Ali had gelijk en hij had niet gelijk. Hij had gelijk dat het christendom blank is geworden. Het heeft Jezus in de loop van de geschiedenis losgemaakt van zijn oosterse wortels en net gedaan alsof het evangelie niets met het jodendom en het Midden-Oosten te maken had.

Ali had ook ongelijk. Jezus was niet blank en sprak of dacht niet als een westerling. Hij was een jood uit het Midden-Oosten, die kleding droeg die een Saudische moslim niet zou misstaan, met een baard waar een goede moslim jaloers op zou zijn. De westerse kerk had het niet bij het juiste eind en Bailey heeft zich zijn leven lang ingezet om dat duidelijk te maken.

Bij de les
Bailey heeft door zijn manier van bezig zijn grote indruk op mij gemaakt. De uitspraken van Ali kende ik tot voor kort niet. Ali en Bailey houden me bij de les. Als ik vergeet dat het evangelie zijn oorsprong heeft in het Midden-Oosten en in het jodendom, dan heb ik geen boodschap meer; niet voor Israël en evenmin voor moslims. Zowel de recente geschiedenis van de Holocaust als de woorden van Ali maken dat pijnlijk duidelijk.

Bailey had hoop voor de kerk. In misschien wel zijn laatste lezing sprak hij uit dat de kerk die leeft onder de autoriteit van de Schrift, geen smeltende sneeuwpop is die dreigt te verdwijnen onder de brandende stralen van een warme seculiere zon. Ik zou daaraan toe willen voegen dat die kerk ook niet zal verdwijnen onder de stralen van een even vernietigend islamitisch extremisme. Bailey wist na meer dan veertig jaar in het Midden-Oosten waarover hij sprak. Zijn hoop was gegrond in het oosterse evangelie. Dat evangelie is juist in onze multiculturele en multireligieuze samenleving van betekenis.

Misschien iets om eens over door te denken, nu de ramadan, de maand van vasten, voor moslims is begonnen.

Deze column is op 13 juni 2016 gepubliceerd op www.nd.nl en met toestemming overgenomen op www.theologieede.nl

Deel deze blog

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS
Dit bericht is geplaatst in Geen categorie, Levensovertuiging, Multiculturaliteit met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *