Hommeles op de hoek… een persoonlijke impressie van Zuid-Afrika

Auteur: Roel van Swetselaar MA – docent Academie Theologie

Stel je voor: Harmen van Wijnen, Ton Bestebreur en Leo van Hoorn zittend op de kruising Zandlaan – Oude Kerkweg. Om hen heen honderden boze studenten en voor hen een student die het woord voert en hen verantwoordelijk houdt voor de belabberde situatie en dat al gesticulerend duidelijk maakt. Dat is zo’n beetje de situatie die ik meemaakte op de hoek Merriman – Birdstreet in Stellenbosch. Ik had het gevoel midden in een kantelpunt van de geschiedenis te staan wat van verschillende kanten later bevestigd werd.

De laatste maanden van dit jaar breng ik door in Zuid-Afrika, het heet sabbatical, maar dat betekent niet, dat er alleen maar gerust en gereisd wordt. Dat zeker ook: Kalahari, Karoo en Garden route staan op het programma. Maar de eerste weken maak ik mezelf nuttig door wat conferenties en werkgerichte zaken te ondernemen. Hier volgt een korte persoonlijke impressie.

#Feesmustfall
foto1 ZAHet is bijzonder om in het middelpunt te zitten van (wereld-)nieuws. Vandaag had ik even dat gevoel. Op weg naar mijn eerste afspraak stuitte ik al op een studenteprotest. Studenten waren zingend op weg naar de sportvelden waar Helen Zille de premier van Westkaap was. ’s Middags toen het gebouw waar mijn tweede afspraak was, gesloten bleek vanwege de demonstraties, was een kruispunt verder een enorme toeloop van studenten. In het midden zat het bestuur van de universiteit. Studenten riepen hen ter verantwoording: “Waar was u toen studenten werden opgepakt?” “Wat doet u aan het onrecht? ..” Het lijkt me, dat de beste bestuursleden enige angstige momenten kenden. Daar was niets van te merken toen de rector het woord kreeg en zich solidair toonde met de studenten. Hij schaarde zich achter 0% verhoging, bood excuses aan voor het interdict en beloofde dat de examens werden uitgesteld met een week. Wat me opviel was de discipline van de studenten. Omgeven door nerveuze politie(-sirenes) en ME politievoertuigen riepen ze elkaar als er even paniek leek te ontstaan: “High discipline” beantwoord met “High moral”. Voorbeeldig. Teruglopend besefte ik ook hoe relatief het nieuws is. Een straat verder zag ik andere studenten joggen, met studieboeken lopen en toeristen genieten van de mooie Stellenbosche straten. Blijkbaar had de rector van US voorinformatie, want zittend op een terrasje met een Zero Cola las ik op Twitter, dat president Zuma de toename van de studiegelden voor 2016 had teniet gedaan. Als ik terugkom bij de faculteit Theologie wacht mijn vriend en collega Christo Thesnaar echter al op me, want de faculteit moet onmiddellijk ontruimd en gesloten worden. Ook deze eis van de studenten wordt zo ingewilligd.

In de loop van de week spreek ik verschillende mensen van het universiteitsbestuur en zij, maar ook de kranten geven aan, dat het inderdaad een historische ontwikkeling is. De nieuwe generatie denkt minder in wit – kleurling – zwart, maar in onrecht van de gevestigde klasse. Dat is weliswaar veelal de ‘witman’, maar ook president Zuma valt eronder omdat hij het landsgeld uitgeeft aan een eigen kasteel. Politieke partijen proberen de studenten met hun protest te binden aan hun eigen partijbelangen, maar hierin lijken de studenten ook minder geïnteresseerd. Het zijn fluïde ontwikkelingen die in wisselende netwerken plaatsvinden. Twitter en facebook zijn de media. Prof. Nico Koopman vertelde hoe dit ook mis kan gaan. Via twitter en in de krant werd gemeld, dat hij opgenomen was in het ziekenhuis nadat hij als bestuurslid gesproken had met de studenten. Hij vernam het bericht terwijl hij bij zijn eigen huisarts zat. Toch maakt het duidelijk dat het ook een spannende tijd is. Veel mensen zijn hoopvol rondom het initiatief van deze generatie, maar het kan ook zomaar uit de hand lopen.

Eten en rugby
Twee dingen zijn in Zuid-Afrika belangrijk: ‘kuierkos’ of de ‘braai’ en sport. Ik heb al diverse momenten meegemaakt die uitliepen in een ‘braai’. Zo was ik met het schoolbestuur van de ‘Hugenote hoërskool’ – het nieuwe schoolhoofd werd verwelkomd met een braai. Zo ook het afscheid van een collega van de universiteit en ook tijdens allerlei andere ontmoetingen wordt er stevig gegeten. Dat eten klaarmaken, neemt ook de nodige tijd in beslag. Men is uren bezig met de voorbereiding en het maken van de maaltijd. Dat is ook even het moment van de dag, dat het leven wat verlangzaamt. Want de dag begint vroeg en ‘vinnig’. Om 5.30 uur stap ik met een aantal mensen door Wellington in een stevig tempo. Dat is een lekkere start. We zijn lang niet de enige en eerste sporters. Bergfietsers, hardlopers en andere stappers komen we tegen. En het zijn niet alleen de individuele sporten die het hier goed doen. Ook rugby bijvoorbeeld wordt in allerlei competities tussen scholen beoefend. Sportverenigingen zijn hier niet. De school is de sportclub. En er wordt massaal rugby gekeken. Ik zie de ‘Springboks’ in de halve finale verliezen van de ‘Old Blacks’ uit Nieuw Zeeland die voor de wedstrijd al indruk maken met hun ‘haka’. Gelukkig winnen de ‘Springbokke’ een week later weer van de ‘Pumas’ uit Argentinië.

Conferenties en publieke theologie
Naast een aantal gastcolleges, afspraken om meer te weten over de professionalisering van medewerkers en een tweedaags congres over onderwijsvernieuwingen ben ik gevraagd te spreken op een congres over de rol die de kerk kan spelen voor het onderwijs in Zuid Afrika.

Op deze bijeenkomst waren allerlei vertegenwoordigers vanuit kerk en theologie. Naast onderwijs in het algemeen ging het om Early Child Development, zeg maar voorschoolse opvang. Verschillende sprekers gaven completerende bijdragen: foto2 ZAstatistieken, wereldwijde gegevens, maar ook heel praktisch hoe geef je het vorm in je kerk? Mijn bijdrage was vanuit internationaal en Nederlands perspectief. Ik ben niet optimistisch geweest over wat de kerk in Nederland betekent voor het onderwijs, maar heb wat aanzetten gegeven vanuit de ondersteunende rol van de kerk voor de school en de regering. Natuurlijk met een driehoek! Niet alle bijdragen zijn even boeiend. Er is een hoge vertegenwoordiger van de kerk die met een architect een bouwplan heeft gemaakt voor nieuwe scholen. Schijnbaar heeft hij aandelen. Keer op keer hamert hij er op, dat dit gebouw de oplossing is van alle problemen. Een andere mevrouw heeft het over de voordelen van borstvoeding. Daar weet ik nu ook dus weer alles van.

Twee zaken vallen mij op. Het denken is inclusief. Er zijn vertegenwoordigers van allerlei soorten kerken en geloofsgroepen. Ik sprak o.a. met iemand van de ‘Zion Christian Church’ een wat afgescheiden christelijk gezelschap dat de Paasdagen met 5 miljoen mensen bij elkaar komt in het plaatsje Moria. Maar ook de moslima die sprak, maakte verbinding met het religieuze netwerk van de kerken. Men committeert zich in gezamenlijkheid aan de zaken die in het land spelen. En in de tweede plaats is het denken in termen van publieke theologie. De theoloog neemt zijn of haar plaats in de samenleving als degene die woorden geeft aan de processen (denk aan ‘verzoening’ en transformatie), maar ook als degene die vanuit kerk participeert in netwerken in de samenleving.

Een hartelijke groet uit een koel Zuid Afrika (vandaag 18 graden). Morgen ga ik naar de Kalahari (40 graden).

Deel deze blog

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS
Dit bericht is geplaatst in Geen categorie, Multiculturaliteit met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *