Het verborgen boek

Bernhard Reitsma

Bernhard Reitsma

Auteur: Bernhard Reitsma is docent bij de academie Theologie aan de CHE en hoogleraar aan de VU voor de bijzondere leerstoel kerk in de context van de islam.

Dimitri Verhulst ging vorige week helemaal los op tv in de uitzending bij Jeroen Pauw. Verhulst is een welbespraakt schrijver, rooms-katholiek opgevoed, maar nu ongelovig. Verhulst is opgegroeid met de verhalen uit de Bijbel. Die vond hij fantastisch en ze waren misschien wel de reden dat hij zelf verhalenverteller is geworden. Later keert hij ‘om de schoonheid van de taal’ terug naar de Bijbel en zet zich aan een hertelling van de eerste vijf boeken van de Bijbel.

Hij doet dat in zijn boek Bloedboek taalkundig op virtuoze wijze. Daarbij ontdekt hij echter dat hem in zijn jeugd veel – vooral gruwelijke – verhalen uit de Tora zijn onthouden. Bij Pauw onthult hij dat hij de Bijbel nu vooral ook een afschuwelijk boek vindt. Hij begrijpt niet dat we ons wel druk maken over de Koran en extremistische moslims, maar niet over de Bijbel. Terwijl een deel daarvan volgens hem niet onderdoet voor Hitlers Mein Kampf. En dat boek is in Nederland nota bene verboden kost.

Gebrek aan kennis
Wat moet je nu van zo’n gesprek vinden? Alain Verheij schreef een sterk stuk op reporters online. Het kostte hem weinig moeite om te laten zien hoe Verhulst en Pauw zonder enige gène vooral hun eigen gebrek aan kennis exhibitionistisch op tafel legden. Zeggen dat de kerk de moeilijke verhalen uit het Oude Testament heeft verzwegen, is wel heel onnozel. Even googelen en je weet dat Marcion het probleem al in de tweede eeuw op tafel heeft gelegd en dat de kerk daar toen een helder antwoord op heeft gegeven. Al eeuwen praat de kerk over moeilijke teksten in de Bijbel. Voor mijn gevoel is er dus niet zo veel te verbergen. Mijn advies aan Verhulst en Pauw zou dan ook zijn: als je de geschiedenis niet kent, ga er dan in ieder geval niet zo prat op.

Toch vraag ik me af of daar het laatste woord mee is gezegd. Op de sociale media gingen naar aanleiding van de uitzending ook veel christenen helemaal los. Sommigen uitgesproken, maar beleefd; anderen even uitgesproken, maar heel wat minder beleefd. Dat Verhulst zo blasfemisch is en dat het zo erg is dat de Bijbel wordt beschimpt.

Natuurlijk doe het mij ook pijn als mensen de Bijbel niet begrijpen of afwijzen, vooral omdat ze dan de liefde van God missen. En tegelijk kreeg ik ook een unheimisch gevoel van alle reacties. Ze lopen namelijk bijna allemaal angstvallig om de hete brij van wat Verhulst benoemt heen.

Ik weet niet of dat bewust of onbewust is. Je kunt van Verhulst zeggen wat je wilt, dat zijn taalgebruik grof was, dat hij spotte, maar niet dat hij zelf een probleem heeft bedacht om christenen te kwetsen. Hij deelde heel oprecht zijn moeite. Die moeite moet ik serieus nemen. Want als Bijbelgetrouw christen krijg ik de verhalen die hij noemt, ook niet zomaar gladgestreken.

foto open bijbelAls ik de Bijbel van kaft tot kaft echt serieus neem, dan moet ik erkennen dat er wetten en passages in staan, die mij heel erg doen denken aan het fanatisme van extremistische moslims. Dan moet ik erkennen dat die verhalen mij vandaag absurd in de oren klinken en ik me afvraag wat ze me over God te vertellen hebben. Wie durft dat vandaag eerlijk onder ogen te zien? Of weten we misschien niet eens dat die verhalen in de Bijbel staan? Omdat we de Bijbel niet meer echt lezen? Verhalen over verkrachtingen of het uitroeien van volken zijn ook niet heel inspirerend om aan tafel of in je stille tijd te lezen.

Opdracht voor vandaag
Natuurlijk zien de meeste christenen (en joden) dat soort verhalen niet als opdracht voor vandaag. Even tussendoor, zouden we dan niet moeten toegeven dat dit ook voor de meeste moslims geldt? Ook zij lezen gruwelijke teksten uit hun traditie niet allemaal als opdracht voor vandaag. Maar goed, dat terzijde.

Belangrijker is dat we onze eigen verlegenheid aanpakken en de héle Bijbel beter gaan lezen en bestuderen. Als we elke dag een halfuurtje minder op social media rondhangen, dan komen we al een heel eind. Misschien leren we dan begrijpen hoe we moeilijke verhalen in de context moeten verstaan; en vooral ook in het licht van de komst van Jezus. Als Verhulst dat nou ook eens gaat doen, dan ben ik benieuwd wat hij de volgende keer bij Pauw te vertellen heeft.

Dit artikel is op 9 november 2015 verschenen in het Nederlands Dagblad en met toestemming overgenomen op www.theologieede.nl.

Deel deze blog

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS
Dit bericht is geplaatst in Geen categorie met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *