Het fenomeen: Wasta

Auteur: Bernhard Reitsma is docent bij de academie Theologie aan de CHE en hoogleraar aan de VU voor de bijzondere leerstoel kerk in de context van de islam.

Bernhard Reitsma

Bernhard Reitsma

In de tijd dat ik in Libanon woonde, ging ik altijd naar hetzelfde benzinestation. Er werkten daar drie arbeidsmigranten. Ze kwamen uit Sri Lanka en de Filipijnen. Meestal probeerde ik een gesprekje met ze aan te knopen, als hun baas dat tenminste toestond. Zij spraken geen Engels en ik begreep hun taal niet. Daarom probeerden we in het Arabisch te converseren. Op dat moment vond ik dat heel apart. Natuurlijk is het niet anders dan Engels spreken met mensen uit Azië of Afrika. Maar in die context voelde het raar. Een gastarbeider uit Nederland, zoals ik, die in het Arabisch met arbeidsmigranten uit Azië praat. Ons Arabisch was niet geweldig, maar we hadden geen andere optie. Zo was er toch verbinding. En door onze simpele conversaties leerde ik meer over hun leven en cultuur en daardoor ook weer meer over mijzelf en mijn eigen cultuur.

Aan die ervaring moest ik vorige week denken, bij de promotie van mijn eerste promovendus. Hij is geboren Duitser, maar woont met zijn gezin in Jordanië. Hij bestudeerde het Bijbelboek Hebreeën, dat in een heel andere cultuur geschreven is, in het Grieks. Vervolgens werd hij begeleid door twee Nederlandse hoogleraren, mijn collega Lietaert Peerbolte en mijzelf, aan de VU in Amsterdam. Uiterst boeiend natuurlijk. Maar ook ingewikkeld. Hoe overbrug je deze kloven van taal en cultuur?

Deze student had dat uitstekend gedaan. Hij had een fenomeen gevonden in de context van het Midden Oosten dat functioneerde als een soort brug. Daarmee kon hij beter begrijpen dat Jezus middelaar is van God voor de wereld. Dat was het fenomeen: Wasta. Het lijkt een beetje op ons begrip ‘kruiwagen’. Het kan soms handig zijn een ‘kruiwagentje’ te hebben als je iets van een onbekende gedaan wilt krijgen. Dat heeft natuurlijk ook een keerzijde. Corruptie komt niet alleen voor in het Midden Oosten, maar ook wij Nederlanders weten er wel wat van. Met de juiste connecties en een beetje geld kun je het ver schoppen. Wie dat niet heeft, valt buiten de boot.

Er is echter nog een diepere betekenis van Wasta en die is veel ouder. Oorspronkelijk was het de aanduiding voor iemand die verzoening tot stand kan brengen bijvoorbeeld tussen twee families. In het Midden Oosten kan herstel van gebroken relaties alleen tot stand komen via de bemiddeling van een derde persoon. Die persoon moet dan wel aan bepaalde voorwaarden voldoen om effectief te kunnen zijn. Als één van de kinderen overhoop ligt met zijn of haar vader, dan is de oudste zoon de aangewezen persoon om hen weer met elkaar te verzoenen en de relaties te herstellen.

Zo kreeg ik door dit onderzoek weer een hele nieuwe kijk Jezus als middelaar van het nieuwe verbond. Jezus is daarbij niet zomaar een Wasta, maar Hij is de Goede Wasta. Hij is niet corrupt, is niet alleen Wasta voor één groep, Israël bijvoorbeeld, hij maakt geen onderscheid tussen mensen die het verdienen of die het niet verdienen. Niemand wordt uitgesloten, behalve wie denkt geen Wasta nodig te hebben. Hij is dé bemiddelaar tussen God en heel de schepping, omdat Hij dé Zoon van de Vader is. Niemand wordt buitengesloten, behalve wie geen Wasta nodig denkt te hebben.

Ik heb twee dingen geleerd van deze promotie. Aan de ene kant dat het onvoorstelbaar moeilijk is om verschillende culturen met elkaar te verbinden. Volgens mij is dat wat wij in Nederland ook elke dag ervaren. Er zijn enorme verschillen tussen, wat we dan noemen autochtoon en allochtoon, in cultuur, in toekomstperspectieven en in normen en waarden. Dat is niet minder door de instroom van vluchtelingen. Maar sowieso zijn we in Nederland heel verschillend geworden, een beetje in cultuur, maar zeker in levensvisie. Hoe verbind je dat nog?

Toch heb ik ook geleerd dat als we er voor gaan en elkaar proberen te verstaan er ook iets heel moois kan ontstaan. Mijn promovendus heeft laten zien dat het wel zweet en soms tranen kost om een andere cultuur te verstaan. Maar dat het wel kan. En dat we er eigenlijk alleen maar rijker van worden. Dat belooft wat met al die nieuwe prachtige mensen die uit allerlei culturen Nederland binnenkomen. Een mooie gedachte voor Advent, als de veelkleurige Schepper onze cultuur binnentreedt.

Dit artikel is op 14 december 2015 verschenen in het Nederlands Dagblad en met toestemming overgenomen op www.theologieede.nl.

 

Deel deze blog

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS
Dit bericht is geplaatst in Geen categorie, Multiculturaliteit met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *