Godsdienst en formatief toetsen: wat, waartoe, hoe vaak en hoe toets je?

Auteurs: Dick Brandhorst en Ruben Baan n.a.v. hun afstudeeronderzoek “Godsdienst en   Ruben Baan Dick Brandhorstformatief toetsen: wat, waartoe, hoe vaak en hoe toets je?”

Cijfers geven werkt niet; volg de leerling.

Op de Jacobus Fruytier Scholengemeenschap (JSFG) wordt aan onderwijsvernieuwing gedaan: de school wil af van 50 minuten met één docent in één ruimte. Maar hoe? Een van de speerpunten is: formatief toetsen. Toetsen, niet (alleen) om een label te plakken op het eindresultaat van een leerling, maar om elke individuele leerling te volgen en hem/haar te bieden wat nog ontbreekt in zijn/haar leerproces.

Formatief toetsen: wat het is en praktijkvoorbeelden.

Formatief toetsen is, zoals ook bleek tijdens ons onderzoek, een begrip waar verschillende betekenissen aan gekoppeld worden. Wij gebruiken deze oude (1998) maar bruikbare definitie:
‘Alle activiteiten die ondernomen worden door onderwijzers en/of hun leerlingen die informatie verschaffen die gebruikt kan worden als feedback om de onderwijs- en leeractiviteiten waar ze mee bezig zijn aan te passen.’
Dit kan een vraag tijdens de les aan een leerling zijn. Of een Kahoot! quiz waarna de hoogst scorende groep zelfstandig aan de slag mag. Of, zoals een wiskunde docent op de JSFG al een tijdje doet, de leerlingen het antwoord van een som laten opschrijven op mini-whiteboards, waarna de groep die de stof snapt verder mag en de rest verlengde instructie krijgt.

En godsdienst dan?

Leuk, die wiskundige sommen, maar hoe zit dat met godsdienst? Op de reformatorische JFSG ligt de nadruk op Jezus volgen en Bijbelkennis. Ook Bijbelkennis zou met mini-whiteboards of Kahoot! nog wel formatief te toetsen zijn. Maar Jezus volgen? Relatie met God? Meningen vormen over moeilijke onderwerpen? Aan ons de opdracht om uit te zoeken hoe dit gestalte zou kunnen krijgen, zodat ook het vak godsdienst meegroeit met de vernieuwde onderwijs-trend van de JFSG.

Hoe pak je dat aan?

Naast literatuuronderzoek hebben we interviews afgenomen. We hebben de betrokken docenten (godsdienstdocenten van de drie vestigingen van de JFSG) geïnterviewd, en gevraagd naar hun visie op toetsen, formatief toetsen, en het doel van het vak godsdienst. Ook beleidsmakers en een externe docent (die onderzoek deed naar formatief toetsen binnen het vak levensbeschouwing) zijn geïnterviewd. Naar aanleiding van die gegevens hebben we zelf een eerste poging gedaan tot formatief toetsen bij het vak godsdienst op de JFSG.

Resultaten en conclusie.

Het blijkt uitzonderlijk moeilijk te zijn om vorming te toetsen, formatief of summatief. Onze eerste poging tot het toetsen van vorming heeft duidelijke gebreken; meer dan bij kennis komt het aan op het begrijpen van de grenzen van wat je leerling kan en wil laten zien. We gebruikten een korte procestoets aan het begin van elke les en een afbeelding met verschillenden ‘plaatsen’ (kerk, veld, stad) aan de hand waarvan de leerling zijn positie en uiteindelijke groei binnen de leerdoelen kon aangeven met een kruisje en dat kruisje vervolgens kon onderbouwen.  Dit resulteerde in een aanvankelijke stijging in de score op de procestoets, die in de tweede helft van het experiment weer iets daalden. De plattegrond met plaatsen bleek vrij ingewikkeld te zijn voor deze klas, en de leerlingen wisten niet zo goed hoe ze er mee om moesten gaan. Leerlingen zijn en blijven erg cijfer-gericht, wat bleek uit sommige opmerkingen over deze formatieve toetsen. Onze conclusie is dat formatieve toetsing ingewikkeld is. Het moet aan veel criteria voldoen (feedback opleveren, leiden tot differentiatie, maatwerk leveren), die ook allemaal moeten passen in de doelstellingen en het karakter van het vak godsdienst. Dit blijkt een ingewikkelde opgave te zijn waar we met ons onderzoek, de interviews en de eerste formatieve toetsing nog geen bevredigende oplossing voor gevonden hebben.

Aanraders?

Wij raden aan dat er verder onderzoek gedaan wordt naar de plaats van formatieve toetsing binnen het vak godsdienst, omdat het een uitzonderlijk complex vraagstuk is met veel variabelen en vraagtekens.

Deel deze blog

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS
Dit bericht is geplaatst in Geen categorie met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *