Eenzaamheid in verzorgingstehuis is minder problematisch dan verwacht. Hoe kan dat?

Auteurs: Sijgje Dijkstra- Poppe en Johan van der Veen, naar aanleiding van het afstudeeronderzoek ‘Eenzaamheid in een verzorgingstehuis’. Dit onderzoek is op te vragen bij de mediatheek van de CHE of via sijgje@live.nl

eenzaamheidEenzaamheid  geen probleem?
Als we vertellen dat we onderzoek doen naar eenzaamheid in verzorgingshuizen, is de gebruikelijke reactie: ‘Dat is inderdaad een groot probleem!’ Dat was ook onze eigen vooronderstelling bij de start van het onderzoek. Maar tot onze verbazing benoemden de ouderen die we gesproken hebben eenzaamheid niet als een groot probleem. Veel vaker gaven ze aan tevreden te zijn en het goed te hebben. De meesten hadden maar een handjevol mensen om zich heen met wie ze alles konden delen, sommigen hadden helemaal niemand met wie ze hun diepste emoties konden delen. En toch gaven ze aan niet eenzaam te zijn. Hoe kan dat?

Eenzaamheid is het verschil tussen de wensen en verwachtingen die iemand heeft van zijn relaties en de werkelijke relaties. Als er weinig verschil zit tussen de wensen rond relaties en de realiteit zal er weinig eenzaamheid ervaren worden. Hoe klein het netwerk ook is, als je een klein netwerk wilt, zul je weinig last van eenzaamheid hebben. Dat speelt zeker een rol bij een deel van de ouderen.

Maar er is meer. Kijk maar eens naar de volgende citaten van geïnterviewde ouderen: ‘Ik ben niet eenzaam, want dan pak ik wel wat op’. Of deze: ‘Ja, ik kan mijn hart wel luchten bij genoeg mensen, maar die hebben daar geen tijd voor.’  Deze uitspraken hebben een tegenstrijdigheid in zich. Het leven zoals het is wordt onder ogen gezien: ik ben alleen en moet mezelf in gang houden, anderen hebben geen tijd voor mij. Tegelijk wordt de keus gemaakt om deze werkelijkheid op een andere manier te interpreteren: ik ben niet eenzaam, ik heb wel mensen genoeg om me heen.

Dergelijke uitspraken wijzen erop dat veel ouderen de keus gemaakt hebben om tevreden te willen zijn, om het goed te willen hebben. Sommige ouderen benoemden dat ook: ik wil niet zeuren, ik wil dankbaar zijn.  Ze hebben de keus gemaakt om tevreden en dankbaar te zijn, en dat kleurt hun interpretatie van de werkelijkheid.  Daarom voelen ze zich toch niet eenzaam – al blijft bezoek en pastorale hulp natuurlijk hard nodig. Opvallend was dat deze keus zowel geldt voor bewoners die zichzelf gelovig noemen als voor bewoners die aangeven dat ze niets met God hebben. Wel speelt het geloof op andere manieren een rol bij eenzaamheid: zowel de sociale aspecten van het geloof (verbondenheid met geloofsgenoten) als het persoonlijke aspect (verbondenheid met God) maken eenzaamheid draaglijker. Maar de keus voor tevredenheid wordt door het merendeel van de bewoners gemaakt ongeacht hun levensbeschouwing.

Een keus die bij ons, onderzoekers van een heel andere generatie, allerlei vragen oproept. Hoe komt het, dat ouderen deze keus kunnen maken en zichzelf zo een portie tevredenheid toebedelen? En zouden wij dat over 30 of 50 jaar ook zo kunnen doen? Is deze tevredenheid iets wat je aan komt waaien als je ouder wordt? Of heeft het iets met de levensloop van deze mensen te maken, die vaak gestempeld is door de tweede wereldoorlog?
Waar deze keus ook vandaan komt: het staat haaks op het levensgevoel van ons, jongere generaties. Bij de generaties die de komende tientallen jaren oud zullen worden, staan boterhammen met tevredenheid niet meer vanzelfsprekend op het menu. Emoties moeten geuit en gevolgd worden om het leven leuk te houden.  De keus om eigen emoties niet als leidend te zien, maar een ander denkframe te kiezen lijkt buiten beeld bij onze generaties.

Als pastoraal werkers zien we daarom uit naar de tijd dat onze eigen generatie oud wordt en moet inleveren: de zorg zal dan niet aan te slepen zijn. Werkgelegenheid genoeg. Bussen vol pastoraal werkers zien we rijden vanuit de CHE naar de bejaardenoorden van de toekomst.
De vraag is alleen of we daar blij mee moeten zijn.

Deel deze blog

  • Facebook
  • Twitter
  • Delicious
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • Email
  • RSS
Dit bericht is geplaatst in Afstudeerprojecten, Diaconaal werk, Geestelijk verzorger, Pastoraat met de tags . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *